బిడ్డ ప్రవర్తనను ఎలా మలచాలి

బహుమతులకు, శిక్షలకు పిల్లలు ఎలా స్పందిస్తారో అర్థం చేసుకోవడం ఎందుకు ముఖ్యం

 పిల్లలపై సానుకూల, ప్రతికూల బలపరచడం రెండింటి ప్రభావాన్ని ప్రపంచం దృష్టికి తెచ్చింది అమెరికన్ ప్రవర్తనా మనస్తత్వవేత్త బి.ఎఫ్. స్కిన్నర్. బహుమతులకు, శిక్షలకు పిల్లలు స్పందిస్తారని తల్లిదండ్రులకు తెలిసినా, పర్యవసానాలు, ఫలితాలు స్పష్టంగా లేవు. తెలిసిన ఉద్దీపనకు పిల్లలు వెంటనే ఎలా స్పందిస్తారో స్పష్టం చేయడానికి స్కిన్నర్ పరిశోధన, ఆపరెంట్ కండిషనింగ్ సిద్ధాంతం అవసరమయ్యాయి. 

సానుకూల బలపరచడం శక్తి 

పిల్లల్లో ప్రవర్తనా పద్ధతులు ఏర్పరచడంలో బలపరచడం శక్తిని తెలుసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. ఆడుకున్నాక బొమ్మలను చక్కగా సర్దిపెట్టడం లాంటి మంచి ప్రవర్తనను పిల్లలు తరచూ చూపిస్తారు. అక్కడ ఉన్న సంరక్షకులు ఆ ప్రవర్తనను ప్రోత్సహించి బలపరిస్తే, అది మళ్లీ జరిగే అవకాశం చాలా ఎక్కువ. ఆ ప్రవర్తన బలపడుతుంది. మరోవైపు, బలపరచడం లేకపోతే ఆ ప్రవర్తన కాలక్రమేణా క్షీణించి అంతరించిపోతుంది. 

బిడ్డతో సానుకూల బలపరచడం ఉపయోగిస్తే 

• వ్యక్తిగత బాధ్యత పెరుగుతుంది 
• ఆత్మగౌరవం పెరిగి ఆత్మవిశ్వాసం ఏర్పడుతుంది
• అంతర్గత ప్రేరణ కలుగుతుంది

బిడ్డను మెచ్చుకోవడానికి ఆలస్యం చేయకండి; ప్రవర్తన జరిగిన వెంటనే ఇచ్చే సానుకూల బలపరచడం చాలా ప్రభావవంతమని గమనించారు. ప్రవర్తనకూ బలపరచడానికీ మధ్య ఎంత ఎక్కువ వ్యవధి ఉంటే, ప్రభావం అంత బలహీనంగా ఉంటుంది. 

సానుకూల బలపరచడం తల్లిదండ్రులకు సులభంగా అందుబాటులో ఉంటుంది. బొటనవేలు చూపించడం, హత్తుకోవడం, ప్రేమగా నవ్వడం, వీపు తట్టడం, హై-ఫైవ్ ఇవ్వడం లేదా మెచ్చుకోవడం మంచి ప్రభావం చూపుతాయి. అప్పుడప్పుడు బహుమతితో కూడా మీ మెప్పును చూపవచ్చు. 

శిక్ష ప్రభావాలు

తాము కోరుకోనిది బిడ్డ చేయకుండా ఆపడానికి, లేదా తాము కోరుకున్నది బిడ్డతో చేయించడానికి తల్లిదండ్రులు తరచూ రకరకాల శిక్షలను ఆశ్రయిస్తారు. బాధాకరమైన లేదా అసహ్యకరమైన పద్ధతితో బిడ్డలో భయం కలిగించి ఆపడానికి ప్రయత్నిస్తారు. 

శిక్షలు శారీరక, మాటల, భావోద్వేగ, బహుమతులు లేదా సౌకర్యాలు నిలిపివేయడం, జరిమానాలు – ఇలా ఏ రూపంలోనైనా ఉండవచ్చు. 

బిడ్డను కొట్టడం లాంటి శారీరక శిక్ష ఎప్పుడూ కోరుకున్న ఫలితాలు ఇవ్వదు. మహా అయితే, శిక్ష తప్పించుకోవడానికి పాఠం నేర్చుకున్నట్టు బిడ్డ నటించవచ్చు. మాటలతో దూషించడం విషయంలోనూ ఇంతే. పైగా ఇవి బిడ్డ ఆత్మగౌరవాన్ని దోచుకుంటాయి. 

బహుమతులు నిలిపివేయడం వల్ల మరింత నష్టం లేకుండా బిడ్డతో పని చేయించవచ్చు. బిడ్డ నేర్చుకోవాలంటే పర్యవసానంపై దృఢంగా ఉండండి, తలొగ్గకండి. 

ఉదాహరణకు: హోంవర్క్ పూర్తి చేస్తే ఇష్టమైన కార్టూన్ చూడొచ్చని ముందుగానే బిడ్డకు చెప్పండి. హోంవర్క్ పూర్తి కాకపోతే టీవీ లేదు. షో మొదలయ్యే ముందు హోంవర్క్ పూర్తి చేయడానికి బిడ్డకు తగినంత సమయం ఉండేలా చూడండి. 

సౌకర్యాలు నిలిపివేయడం బిడ్డకు పెద్దగా హాని లేకుండా క్రమశిక్షణ పెంచడానికి సహాయపడుతుంది. తాను ఒలకబోసింది శుభ్రం చేయమనడం, చిందరవందర చేశాక వస్తువులు సర్దడంలో సహాయం చేయమనడం లాంటి సులభమైన జరిమానాలు బాధ్యతను కూడా నేర్పుతాయి. 

శిక్షలు ప్రమాదకరమైనవి, ఎంతో జాగ్రత్తగా నిర్వహించాలి. నేర్చుకోవడానికీ, మనసుకు గాయం కావడానికీ మధ్య చాలా సన్నని గీత ఉంటుంది. 

ప్రతికూల బలపరచడం

చాలా మంది ప్రతికూల బలపరచడాన్ని శిక్షతో పొరబడతారు. రెండూ అసహ్యకరమైన ఉద్దీపనపై (బిడ్డ తప్పించుకోవాలనుకునేది) ఆధారపడినా, పర్యవసానాల్లో తేడా ఉంటుంది. 

ప్రతికూల బలపరచడంతో కోరుకున్న ప్రవర్తన పెరుగుతుంది; శిక్షతో అవాంఛిత ప్రవర్తన తగ్గుతుంది. 

ఉదాహరణకు: చాలా గోల చేసినందుకు బిడ్డను టైమ్-అవుట్ కోసం మూలకు పంపడం శిక్ష. ఫలితంగా శిక్ష తప్పించుకోవడానికి బిడ్డ ఆ ప్రవర్తన ఆపేస్తుంది.

నిశ్శబ్దంగా ఉండి బాగా ప్రవర్తించినందుకు బిడ్డను టైమ్-అవుట్ నుంచి తీసేయడం ప్రతికూల బలపరచడం. నిశ్శబ్దంగా ఉండి మంచి ప్రవర్తన చూపడం వల్ల టైమ్-అవుట్‌లోని అసహ్యకర స్థితి తొలగింది కాబట్టి, భవిష్యత్తులో అలాంటి ప్రవర్తనను తరచూ చూపడానికి బిడ్డ ప్రోత్సాహం పొందుతుంది. 

బిడ్డ రాత్రి భోజనం చేయనంటే, వడ్డించిన వాటిలో ఒకటి తినడం పూర్తి చేశాక టేబుల్ నుంచి లేవొచ్చని చెప్పవచ్చు. టేబుల్ నుంచి వెళ్లిపోవాలనే ఆశ, కనీసం ఒక వంటకమైనా తినడానికి బిడ్డను ప్రోత్సహిస్తుంది. మంచి ఫలితం కోసం పరిమాణం కూడా తగ్గించవచ్చు. ఇక్కడ బిడ్డకు అసహ్యకరమైనది, తినాలనిపించనిది తినడానికి భోజనాల బల్ల దగ్గర కూర్చోవడం. అక్కడి నుంచి వెళ్లడానికి బిడ్డ ఏదో ఒకటి తింటుంది. 

కోరుకున్న ప్రవర్తనను బలపరచడానికి, ముఖ్యంగా మొండితనం చూపే పిల్లల్లో, ప్రతికూల బలపరచడం ప్రభావవంతమైన మార్గమని తేలింది. దురదృష్టవశాత్తు, ఇది ప్రతి పరిస్థితికీ తగదు, ఎప్పుడూ కోరుకున్న ఫలితం ఇవ్వదు.